استخاره در اسلام، یکی از روشهای الهی برای تصمیمگیری در موقعیتهای پیچیده است؛ زمانی که انسان میان چند انتخاب مردّد میشود و عقل و مشورت به نتیجه قطعی نمیرسد.
انتخاب ر به خداوند واگذار میکند. نماز استخاره یکی از بهترین و معتبرترین روشها برای طلب خیر از خداوند است؛ روشی که در روایات از اهلبیت (ع) نقل شده و نتیجه آن برکت، آرامش و گشایش است.
نحوه خواندن نماز استخاره
روش اول
در روش اول که از قول پیامبر اکرم صلوات الله روایت شده و همچنین برای استخاره در امر ازدواج نیز موثر است ، در این روش ابتدا باید دو رکعت نماز به نیت نماز استخاره همانند نماز صبح خوانده شود که در هر دو رکعت آن، باید پس از قرائت سوره حمد، یکی دیگر از سورههای قرآن کریم ( هر سوره ای که مایلید) قرائت شده و پس از پایان دو رکعت و سلامِ نماز دعای زیر خوانده شود. حضرت محمد صلی الله علیه و آله در این باره میفرمایند: «إذا هم أحدكم بالامر، فليركع ركعتين من غير الفريضة ثم ليقل:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ، وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلاَ أَقْدِرُ وَتَعْلَمُ وَلاَ أَعْلَمُ وَأَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ (در این قسمت باید موضوع و مسئله استخاره بیان بشود.) خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ، وَاقْدُرْ لِي الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ.
هرگاه کسی از شما قصد انجام عملی را داشت، دو رکعت نماز غیر واجب خوانده و سپس بگوید:
خداوندا من از علم تو (به واسطه علم تو) طلب خير میکنم و از قدرتت (به واسطه قدرتت) طلب قدرت میکنم و از فضل عظيم تو (به واسطه فضل عظیمت) از تو درخواست میکنم، زيرا تو قدرتمندی و من ناتوانم و تو دانایی (هر چیز را میدانی) و من چیزی نمیدانم و تو به همه چیزهای نهان بسيار دانا هستی. خداوندا! اگر میدانی که اين کار برای دين و معاشم (دنيایم) و عاقبت کارم خير است، پس آن را برايم مقدر و ساده و میسر گردان و سپس برايم آن را مبارک کن (به این کارم برکت عطا فرما) و اگر میدانی که اين کار برايم شر است در دين و دنيا و عاقبت کارم، من را از آن و آن را از من منصرف بگردان و آن گونه که برايم خير است مقدر کن و سپس مرا به آن راضی گردان.
روش دوم
یکی از روشهای معتبر و قدیمی استخاره، استخاره ذاتالرقاع است که در دو منبع مهم دعایی یعنی مفاتیحالجنان و بلدالامین ذکر شده است. این روش، نوعی طلب خیر بسیار دقیق محسوب میشود و بر اساس نشانههایی که از طریق برگهها به دست میآید، تکلیف انسان را در انجام یا ترک یک عمل روشن میسازد.
مراحل کامل انجام استخاره ذاتالرقاع
1. تهیه شش برگه
ابتدا باید شش تکه کاغذ تمیز آماده کنید.
سپس:
روی سه برگه بنویسید:
«بسم الله الرحمن الرحیم. خیره من الله العزیز الحکیم لِـ فلان بن فلان. اَفعل.»
یعنی: به نام خداوند بخشنده مهربان؛ خیرخواهی و گزینشی است از جانب خدای عزیز و حکیم برای فلانی فرزند فلانی؛ انجام بده.
روی سه برگه دیگر همین عبارت نوشته میشود با این تفاوت که در پایان به جای «اَفعل»، عبارت «لا تَفعل» نوشته میشود:
«بسم الله الرحمن الرحیم. خیره من الله العزیز الحکیم لِـ فلان بن فلان. لا تَفعل.»
یعنی: انجام نده.
نکته مهم این است که به جای «فلان بن فلان»، باید نام فرد و پدر او نوشته شود؛
مثلاً: «حسین بن یعقوب».
2. قرار دادن برگهها زیر سجاده
پس از آمادهسازی، هر شش برگه را بهصورت درهم و بدون ترتیب مشخص، زیر سجاده قرار دهید.
3. خواندن نماز
دو رکعت نماز مانند نماز صبح (با نیت استخاره ذاتالرقاع) بخوانید.
4. سجده و ذکر مخصوص
بلافاصله پس از سلام نماز، به سجده بروید و در همان حالت صد مرتبه بگویید:
«استخیرُ اللهَ برحمتهِ خِیرةً فی عافیة.»
5. دعا پس از سر برداشتن از سجده
پس از سجده، بنشینید و این دعا را بخوانید:
«اللهم خِر لی و اختر لی فی جمیع أموری، و یَسِّر لی منک العافیة.»
6. برداشتن برگهها و استخراج نتیجه
اکنون نوبت تعیین نتیجه استخاره است.
یکی یکی از میان برگههای زیر سجاده بردارید.
اگر سه برگهی اول که بیرون میآید همگی «اَفعل» باشد، نتیجه روشن است:
انجام بده.
اگر سه برگه اول همگی «لا تَفعل» باشد:
انجام نده.
7. اگر سه برگه اول یکسان نبودند
در صورتی که سه برگه اول، ترکیبی از «افعل» و «لا تفعل» بود و نتیجه قطعی حاصل نشد:
برداشتن برگهها را تا پنج برگه ادامه دهید.
اگر از پنج برگه، سه برگه «اَفعل» باشد:
انجام بده.
و اگر از پنج برگه، سه برگه «لا تَفعل» باشد:
انجام نده.
زمان خواندن نماز استخاره
برای خواندن نماز استخاره هیچ زمان و مکان خاصی ذکر نشده است و در هر شرایطی میتوان این نماز را خواند،البته با رعایت اصول کلی مکان نمازگزار،در واقع نماز استخاره برای هنگامی است که فرد دچار دودلی و تردید برای انجام یا ترک کاری است، از اینرو فرد در اینگونه مواقع میتواند به نماز استخاره متوسل شود.
تفاوت در کیفیت نماز استخاره تشیع و تسنن
نحوه خواندن نماز استخاره اهل سنت تفاوت چندانی با نماز استخاره شیعه ندارد و به همان روشی که پیامبر (ص) توصیه نموده خوانده میشود. با این حال در برخی از منابع اهل سنت توصیه شده است که در رکعت اول نماز پس از سوره حمد، سوره مبارکه کافرون خوانده شده و در رکعت دوم پس از سوره حمد، سوره مبارکه توحید خوانده شود. همچنین در برخی از اسناد مذاهب شافعی و مالکی، خواندن نماز استخاره به نیت از فرد دیگر جایز است. اما بر اساس قول اکثر مفسران شیعه و سنی، خواندن نماز استخاره به نیت دیگری جایز نیست.
نتیجه خواندن نماز استخاره
نتیجه نماز استخاره به شکل معجزه، خواب یا الهام مستقیم ظاهر نمیشود. هدف اصلی از این نماز آن است که پس از انجام آن، حالت تردید و دودلی انسان کاهش پیدا کند و فرد به سمتی گرایش پیدا کند که در واقع خیر و صلاح او در آن قرار دارد.
به طور کلی توصیه شده است که پس از خواندن نماز استخاره، به گزینهای عمل شود که دل انسان بیشتر به آن متمایل میشود و نسبت به آن احساس آرامش و اطمینان بیشتری دارد. این تمایل درونی میتواند نشانهای از راهنمایی الهی در انتخاب درست باشد.
گاهی نیز پس از انجام نماز استخاره، شرایط و اتفاقاتی در پیرامون موضوع مورد نظر رخ میدهد که باعث میشود درستی یا نادرستی آن تصمیم روشنتر شود و انسان بتواند با اطمینان بیشتری مسیر مناسب را انتخاب کند.
نماز استخاره از دیگاه ائمه اطهار
- از مُرازم (از یاران امام ششم) نقل شده که امام صادق علیه السلام فرمودند: «هنگامی که فردی از شما قصد انجام کاری را داشت، دو رکعت نماز بخواند، سپس حمد و ثنای خداوند متعال را بهجا آورد و صلوات بر محمّد و آل محمّد صلوات الله بفرستد و بگوید: «اللَّهُمَّ إِنْ کَانَ هٰذَا الْأَمْرُ خَیْراً لی فی دینی وَدُنْیَایَ فَیَسِّرْهُ لی وَقَدِّرْهُ لی وَإِنْ کَانَ غَیْرَ ذٰلِکَ فَاصْرِفْهُ عَنّی».
مُرازم می گوید: از حضرت پرسیدم بعد از خواندن سوره حمد، چه سوره ای را بخوانم؟ امام صادق علیه السلام فرمودند: هر سوره ای کافی است و اگر خواستى «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَد» و «قُلْ یاٰ أَیُّها الْکافِرُون» در آن دو رکعت بخوان و خواندن «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَد» معادل خواندن یک سوّم قرآن است.»[13]
- زراره می گوید به امام باقر علیه السلام عرض کردم: زمانی که خواستم کاری را انجام دهم و مرا حاجت استخاره افتاد، چه بگویم؟ حضرت فرمودند: «در این هنگام روز سهشنبه و چهارشنبه و پنچشنبه را روزه بگیر، سپس در روز جمعه در مکان پاکیزه ای دو رکعت نماز بخوان و بعد از اتمام نماز رو به آسمان کرده و بگو:
«اللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِأَنَّکَ عَالِمُ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ الرَّحْمَنُ الرَّحیمُ أَنْتَ عَالِمُ الْغَیْبِ، إِنْ کَانَ هَذَا الْأَمْرُ خَیْراً (لی) فیمَا أَحَاطَ بِهِ عِلْمُکَ فَیَسِّرْهُ لی وَبَارِکْ لی فیهِ وَافْتَحْ لی بِهِ، وَإِنْ کَانَ ذٰلِکَ لی شَرّاً فیمَا أَحَاطَ بِهِ عِلْمُکَ فَاصْرِفْهُ عَنّی بِمَا تَعْلَمُ، فَإِنَّکَ تَعْلَمُ وَلَا اعلم وَتَقْدِرُ وَلَا أَقْدِرُ وَتَقْضی وَلَا أَقْضی وَأَنْتَ عَلَّامُ الْغُیُوبِ» و این دعا را صد مرتبه تکرار می نمایی.»[14]
- امام رضا علیه السلام نماز استخاره را در هنگام شک و تردید برای انجام دادن یا انجام ندادنِ کاری به یاران خود توصیه کرده اند. نقل است که یکی از یاران ایشان، بین انتخاب سفر از طریق خشکی یا دریا مردد بودند. به محضر امام آمده و از ایشان سؤال کردند. امام فرمودند:« به مسجد برو دو رکعت نماز به جا بیاور و با صد مرتبه تکرار ذکر “ استخیرُ اللّه” از خدا طلب خیر کن. سپس ببین در دل خود چه چیزی احساس میکنی و مطابق همان عمل کن». از ایشان خواندن این دعا به هنگام استخاره توصیه شده است:
مَرْوِيٌّ عَنِ الرِّضَا ع عَنْ أَبِيهِ الْكَاظِمِ عَنْ جَدِّهِ الصَّادِقِ ع: قَالَ
از امام رضا عليه السلام نقل شده است: از پدرم موسى بن جعفر عليه السلام شنيدم كه فرمود: از پدرم جعفر بن محمد (امام صادق) عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد:
مَنْ دَعَا بِهِ لَمْ يَرَ فِي عَاقِبَةِ أَمْرِهِ إِلَّا مَا يُحِبُّهُ وَ هُوَ
كسى كه با اين دعا خدا را بخواند، در پايان كارش نمى بيند مگر آن چه را دوست دارد و دعا این است :
«اللَّهُمَّ إِنَّ خِيَرَتَكَ تُنِيلُ الرَّغَائِبَ وَ تُجْزِلُ الْمَوَاهِبَ وَ تُطَيِّبُ الْمَكَاسِبَ
وَ تُغْنِمُ الْمَطَالِبَ وَ تَهْدِي إِلَى أَحْمَدِ الْعَوَاقِبِ وَ تَقِي مِنْ مَحْذُورِ النَّوَائِبِ
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ فِيمَا عَقَدَ عَلَيْهِ رَأْيِي وَ قَادَنِي إِلَيْهِ هَوَايَ
فَأَسْأَلُكَ يَا رَبِّ أَنْ تُسَهِّلَ لِي مِنْ ذَلِكَ مَا تَعَسَّرَ وَ أَنْ تُعَجِّلَ مِنْ ذَلِكَ مَا تَيَسَّرَ
وَ أَنْ تُعْطِيَنِي يَا رَبِّ الظَّفَرَ فِيمَا اسْتَخَرْتُكَ فِيهِ وَ عَوْناً بِالْإِنْعَامِ فِيمَا دَعَوْتُكَ
وَ أَنْ تَجْعَلَ يَا رَبِّ بُعْدَهُ قُرْباً وَ خَوْفَهُ أَمْناً وَ مَحْذُورَهُ سِلْماً
فَإِنَّكَ تَعْلَمُ وَ لَا أَعْلَمُ وَ تَقْدِرُ وَ لَا أَقْدِرُ وَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ
اللَّهُمَّ إِنْ يَكُنْ هَذَا الْأَمْرُ خَيْراً لِي فِي عَاجِلِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ
فَسَهِّلْهُ لِي وَ يَسِّرْهُ عَلَيَّ وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَ اقْدِرْ لِي فِيهِ الْخِيَرَةَ
إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.»