نماز غفیله یکی از معروفترین نمازهای مستحبی بین نماز مغرب و عشا است که خواندن این نماز توسط امامان و بزرگان توصیه شده و دارای آثار و فضایل زیادی میباشد.. این نماز کوتاه، اما پربرکت، از جمله عباداتی است که در روایات، بر آن تأکید فراوان شده و برای رفع مشکلات، آمرزش گناهان و جلب رحمت الهی بسیار توصیه شده است.
علت نامگذاری نماز غفیله
معنای کلمه غفیله به غفلت کوچک برمیگردد.نماز غفیله بدین دلیل غفیله نامیده شده چون در این زمان مردم بسیار از یاد و ذکر خداوند غافل هستند.
همچنین ،آنطور که در روایت از پیامبر اکرم (ص) آمده است، فاصله کوتاه بین مغرب و عشاء به عنوان ساعت غفلت مینامد چون در این ساعت شیطان سعی در فریب انسان برای غفلت از یاد خدا دارد.
چگونه نماز غفیله بخوانیم؟
نحوه و کیفیت خواندن نماز غفیله بدین صورت است:
نماز غفیله دارای دو رکعت می باشد. ابتدا وضو گرفته و بین نماز مغرب و عشا نیت خواندن دو رکعت نماز غفیله کنید.
در رکعت اوّل ،پس از حمد به جای سوره، این آیه را بخوانید:
«وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیْهِ فَنادی فِی الظُّلُماتِ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَ نَجَّیْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَ کَذلِکَ نُنْجِی الْمُوْمِنِینَ.»
رکوع و سجده را به جا آورید.
در رکعت دوم پس از حمد به جای سوره، این آیه را بخوانید:
«وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لا یَعْلَمُها إِلَّا هُوَ وَ یَعْلَمُ ما فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا یَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِی ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلَّا فِی کِتابٍ مُبِینٍ.»
در قنوت بخوانید:
«اللَّهُمَّ إِنِّی اسْأَلُکَ بِمَفاتِحِ الْغَیْبِ الَّتِی لا یَعْلَمُهَا الَّا انْتَ انْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ انْ تَفْعَلَ بِی کَذا وَ کَذا» و به جای کلمه “کذا و کذا” حاجت های خود را بگویید.
پس از بیان حاجت های خود بگویید:
«اللَّهُمَّ انْتَ وَلِیُّ نِعْمَتِی وَ الْقادِرُ عَلَی طَلِبَتِی تَعْلَمُ حاجَتِی فَأسْأَلُکَ بِحَقِّ مُحَمّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلامُ لَمَّا قَضَیْتَهَا لِی»؛ (خمینی، روح الله، توضیح المسائل (المحشی) ، ج 1، ص 430)
رکوع،سجده ، تشهد و سلام را به جا آورید.
زمان مناسب خواندن نماز غفیله
همانطور که گفته شد نماز غفیله را بین نماز مغرب و اعشاء می خوانند،حدودا 20 الی 30 دقیقه بعد از نماز مغرب هنگامی که خورشید کامل غروب کرد وقت مناسبی برای خواندن این نماز است.
فواید نماز غفیله
برآورده شدن حاجات
هشام بن سالم نقل کرده که امام صادق(ع) فرموده است:هر شخصی در بین نماز مغرب و عشا این دو رکعت را به جا بیاورد و به این دعا تبرّک جوید و حاجتی از درگاه خدا درخواست نماید پروردگار حاجت برآورده خواهد کرد خود و هر آن چه را می خواهد به او می بخشد».[ بهایی، منهاج النجاح فی ترجمة مفتاح الفلاح، بسطامی، علی بن طیفور، ص 309]
آمرزش گناهان
حضرت یونس با لحظه ای غفلت کردن سرنوشت خود را از قوم خود جدا کرد، در نهایت اسیر دریا و نهنگ شد و پس از آن که به درگاه معبود خویش بازگشت و ذکر یونسیه را گفت، نجات پیدا کرد.ما نیز میتوانیم با خواندن این نماز از ظلمت های باطنی و ظاهری نجات پیدا کرده و در توبه و بخشش به رویمان باز می شود.
ثواب بالاتر از روزه
این نماز را در برخی روایات به نماز مختص توبه کنندگان میشناسند. همچنین در روایت آمده است که از آن با نام «غفیله» یاد می شود و آمده است که ثواب این نماز پیشگاه خدا از روزه هم بالاتر است .
عاقبت به خیری در آخرت
امام صادق(ع) از پدرش و او از پدرانش(علیه السلام) روایت نموده که پیامبر خدا(ص) فرمود:در ساعاتی که غافل شدید نماز نافله به جا بیاورید اگر چه دو رکعت نماز ساده باشد؛ چراکه آن دو رکعت بهشت و سرای ارجمندی را برای شما مقام می آورد.سوال شد:ای پیامبر خدا! ساعت غفلت کدام است؟ فرمود:بین مغرب و عشاء .[صدوق، ثواب الاعمال و عقاب
الاعمال، حسن زاده، صادق، ص 115، ح 1]
ذکر یونسیه در نماز غفیله
یکی از ارزشمندترین اذکار در نماز غفیله، ذکر یونسیه یعنی:
«لا إلهَ إلاّ أَنتَ سُبحانَکَ إنّی کُنتُ مِنَ الظّالِمینَ»
این ذکر در رکعت اول، پس از قرائت سوره حمد، خوانده میشود.
به گفتهی بزرگان و عارفان، این جملهی نورانی از اسرار عظیم توحیدی و تضرّع بندگان در برابر پروردگار حکایت دارد و حامل نیروی معنوی ویژهای است.
ائمهی اطهار (علیهمالسلام) به اسرار نهفتهی این ذکر آگاه بودهاند و از پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) نیز روایت شده است که:
ذکر یونسیه از اسماء اعظم الهی است؛ و هر کس آن را با ایمان و دل شکسته بر زبان آورد، دعایش مستجاب و گرههای زندگیاش به لطف خداوند گشوده میشود.
این ذکر، یادآور توبهی حضرت یونس (علیهالسلام) در دل تاریکیهاست؛ ذکری که تسلیم، امید و بازگشت به رحمت الهی را به زیباترین شکل ممکن در قالب چند واژه جا داده است.
تفاوت نماز نافله و نماز غفیله
نماز نافله و نماز غفیله دو عبادت مستحبی متفاوت هستند.
نافلههای روزانه، نمازهای مستحبیاند که هر روز، پیش یا پس از نمازهای واجب خوانده میشوند و برای هر نماز، نوافل مخصوصی تعیین شده است.
در مقابل، نماز غفیله نماز مستحبی ویژهای است که تنها بین مغرب و عشا خوانده میشود و آیات و اذکار خاص خود را دارد. بنابراین، نافله مغرب و نماز غفیله کاملاً از یکدیگر مجزا هستند.
آیا نافله مغرب بر نماز غفیله ارجحیت دارد؟
با اینکه نماز غفیله از ارزش معنوی بالایی برخوردار است، اما در منابع دینی خواندن نوافلِ مربوط به نماز مغرب بر نماز غفیله مقدم دانسته شده است.
با این حال، چند نکته مهم نیز مطرح است:
نکته ۱: امکان نیت رجائی برای هر دو
اگر کسی بخواهد، میتواند نماز غفیله را به نیت رجاء بخواند؛ یعنی با امید به ثواب الهی، حتی در کنار نافله مغرب. در چنین حالتی امید است پاداش هر دو عبادت را دریافت کند.
نکته ۲: جایگزینی در صورت کمبود وقت
اگر زمان محدود باشد، میتوان یکی از دو رکعت نافله مغرب را به صورت نماز غفیله خواند؛ به این ترتیب ثواب هر دو عبادت تا حدی جمع میشود.
نکته ۳: هماهنگی معنوی با حالات درونی
گاهی انسان از نظر روحی و ذهنی نیازمند توجه و تضرّعی بیشتر است؛ در چنین حالتی، محتوای توحیدی و عرفانی نماز غفیله بیشتر با حالات قلبی فرد هماهنگ میشود. به همین دلیل، برخی افراد ترجیح میدهند در این زمان نماز غفیله را بخوانند.